Direct naar artikelinhoud
ReportageGriekenland

Niet iedereen profiteert mee van het onverwachte Griekse ‘succesverhaal’: ‘Wij zijn alleen maar aan het overleven’

Alexis Tsipras van het linkse Syriza schudt handjes met supporters in Athene. Zijn partij ligt momenteel op de tweede plaats, na regeringspartij Nea Dimokratia.Beeld AP

Griekenland gold lang als zwart schaap van de EU, maar raakt traag maar zeker uit het slop. Macro-economisch toch, want de modale Griek voelt de nieuwe hausse nog niet. Of de centrumrechtse regering zondag bij de verkiezingen wordt beloond, is dus onzeker.

“Een klein Dubai in Athene”, schampert Lysandros Tsilidis, voorzitter van de Griekse toeristenbranche. Op het terrein van het oude vliegveld van Athene valt nog niet veel te zien. Een vrachthangar wordt gesloopt, achter de hekken zijn bouwvakkers bezig met grondwerk. Maar hier moet het nieuwe, spectaculaire gezicht van Athene verrijzen, het Ellinikon, het grootste kustpark ter wereld, groter dan Hyde Park in Londen, met achtduizend woningen, twee winkelcentra, een zakendistrict, een museum en een jachthaven.

Pronkjuweel wordt de Riviera Tower, vijftig verdiepingen en meer dan tweehonderd meter hoog, de hoogste wolkenkrabber van Griekenland, volgens de nieuwste duurzame principes ontworpen door de Britse sterarchitect Norman Foster. Niet alleen het project zelf, maar ook de pr is van olympische proporties. “Het Ellinikon zal werk bieden aan 75.000 mensen en zal goed zijn voor 2,5 procent van het bruto binnenlands product. Het Ellinikon is een symbool voor een nieuw tijdperk in Griekenland”, zegt een woordvoerder van projectontwikkelaar Lamda.

Er wordt weer geïnvesteerd in Griekenland. Het eeuwige probleemkind van de EU is nu een van de snelste groeiers: 8,9 procent in 2021, 5,9 procent vorig jaar. Dit jaar vertraagt de groei tot 2,4 procent, maar hij is nog altijd hoger dan in België (1 procent), de EU als geheel (1 procent) en Duitsland, de oude vijand in de crisis (0,2 procent). Verwacht wordt dat Griekse staatsleningen binnenkort hun junk-status zullen verliezen. De staatsschuld is hoog maar hanteerbaar, omdat de meeste leningen lang lopen tegen een vaste rente.

Zondag zijn er verkiezingen. In de peilingen leidt centrumpartij Nea Demokratia van premier Kyriakos Mitsotakis met 36 procent. Het linkse Syriza van ex-premier Alexis Tsipras volgt met 29 procent. Waarschijnlijk zal geen van beide partijen in staat zijn een regering te vormen. In dat geval volgen nieuwe verkiezingen, waarin de grootste partij een bonus van 20 tot 50 zetels krijgt, afhankelijk van het stemmenpercentage. Daardoor wordt het gemakkelijker een meerderheid te halen.

Op een verkiezingsbijeenkomst van Nea Demokratia in een hotel in Athene hangt een sfeer van tevredenheid die grenst aan zelfgenoegzaamheid. Nea Demokratia heeft Griekenland weer ‘optimisme en zelfvertrouwen’ gegeven, zegt minister van Financiën Christos Staikouras. In videoboodschappen wordt de Griekse regering geprezen door Paschal Donohoe, de voorzitter van de Eurogroep (de ministers van Financiën van de eurozone) en Kristalina Georgieva, de directeur van het Internationaal Monetair Fonds. “Jullie Grieken moeten wel trots zijn op wat jullie hebben bereikt”, zegt Georgieva. Griekenland is weer vrienden met de wereld, zelfs met de EU en het IMF, die deel uitmaakten van de gehate ‘trojka’ die het land zulke zware bezuinigingen oplegden.

Hoe anders was de sfeer in 2015, toen premier Tsipras moest buigen voor de EU om in de eurozone te blijven. Veel commentatoren, in Griekenland en daarbuiten, vonden dat Europa de Grieken te hard aanpakte. De Griekse economie zou een klap krijgen die zij voorlopig niet meer te boven zou komen. “Het was dramatisch. Verwacht werd dat Griekenland voor generaties verloren zou zijn”, zegt Eleni Varvitsioti, correspondent van de Financial Times in Athene, die als correspondent in Brussel de Griekse crisis meemaakte.

Maar de economie herstelde zich sneller dan zij destijds verwachtte. “Als een economie heel erg krimpt, veert ze terug, net als een stuk elastiek”, zegt Varvitsioti. “Bovendien had de regering van Mitsotakis vanaf het begin een sterke pro-businessbenadering. Ze wilde investeerders aantrekken. Dat heeft geholpen: de investeringen in Griekenland zijn sterk toegenomen.”

In het Athene van nu is het drama van 2015 ver weg. In de felle lentezon slenteren toeristen door de smalle straatjes van Plaka, de wijk aan de voet van de Akropolis. Ze dragen sterk bij aan het economisch herstel – toerisme is goed voor 20 procent van de economie. Andere groeisectoren zijn de bouw, groene energie en een ontluikende techsector.

Premier Kyriakos Mitsotakis bij een verkiezingsrally. Hij geldt als een weinig empathische maar competente leider. ­Beeld AP

“Griekenland is een Europees succesverhaal”, kopte het Britse tijdschrift The Economist onlangs. Toch is er iets merkwaardigs aan de hand met dit succesverhaal: veel Grieken zeggen dat ze er maar bar weinig van merken. Egaleo is een volkse voorstad van Athene, een plaats waar de laatste trends niet lijken te bestaan, waar gepensioneerde mannen ’s ochtends koffie drinken en backgammon spelen onder de bomen op het centrale plein. Een karakterloze plaats die een beetje buiten de tijd lijkt te staan. Toch wordt in zulke stadjes, met hun kwetsbare lagere middenklasse, de geschiedenis vaak het hardst gevoeld.

“Wie profiteert van het economisch herstel? De toeristen? Wij zijn alleen maar aan het overleven”, zegt Irini Douva (50) in de kleine schoenmakerij die zij met haar echtgenoot runt. De afgelopen jaren kregen ze klap na klap te verwerken. Na de eurocrisis volgde corona, waardoor mensen geen nieuwe schoenen meer kochten en er ook niets te herstellen viel. Tijdens de pandemie sloot ze leningen af die ze nu moet terugbetalen, terwijl de energieprijzen de pan uitrijzen. Door alle problemen kon ze haar hypotheek niet meer betalen. Haar huis is al geveild. “Binnenkort moeten we vertrekken en een huurhuis zoeken, maar de huurprijzen zijn hier enorm gestegen”, zegt ze.

Klappen

Tegenover het geld van Ellinikon staan de zorgen van Egaleo. Aan de bovenkant van de samenleving lijken geen grenzen meer te bestaan, terwijl de onderkant met stijgende prijzen worstelt. In Griekenland is die tegenstelling nog scherper dan in andere landen omdat de inflatie vooraf werd gegaan door een periode van nationale verarming. De lonen liggen nog altijd 25 procent lager dan voor de crisis. Daarnaast kampt Griekenland met een ernstige wooncrisis, verergerd door de verhuur van appartementen aan toeristen via Airbnb. De afgelopen zeven jaar stegen de huren met 50 procent.

De man die Griekenland de afgelopen vier jaar leidde, premier Kyriakos Mitsotakis, presenteert zichzelf als een technocraat die afrekent met de slechte gewoonten van de oude Griekse politiek, de corruptie, het cliëntelisme, de laksheid van de bureaucratie. Maar er zit een donkere kant aan zijn regering, zeggen zijn tegenstanders. Vorig jaar lekte uit dat tientallen Grieken werden afgeluisterd door de inlichtingendiensten, onder wie kritische journalisten, de stafchef van het leger en de leider van oppositiepartij Pasok. Vanwege dat ‘Griekse Watergate’ moest de secretaris-generaal van Mitsotakis, zijn neef Grigoris Dimitriades, aftreden. Mitsotakis zelf hield vol van niets te weten, al had hij de inlichtingendiensten onder zijn directe controle gebracht.

Een verkiezings­kiosk in Athene toont de beeltenis van Yanis Varou­fakis, leider van de linkse partij MeRA25.Beeld REUTERS

Een tweede klap voor het prestige van Mitsotakis was de treinramp bij Larissa in februari, waarbij 57 mensen om het leven kwamen, merendeels studenten. Ondanks haar technocratische pretenties had de regering het spoor net zo laten verslonzen als haar voorgangers. Waarschuwingen over de gebrekkige veiligheid werden genegeerd. “Het was geen ongeluk, het was moord door nalatigheid”, zegt Syriza-aanhanger Efthymis Lambadas (27), student landbouw. Toch lijken de schandalen Mitsotakis nauwelijks te deren. Na de treinramp daalde zijn partij even in de peilingen, maar dat verlies werd weer goedgemaakt.

Mitsotakis wordt gezien als een weinig empathische maar competente leider. Griekenland staat er ook beter voor dan tijdens de crisis. De werkloosheid daalde van 25 procent in 2015 naar bijna 11 procent vandaag. De kans op armoede nam af en er is weer economische dynamiek, ondanks alle kritische kanttekeningen die daarbij kunnen worden gemaakt.

In Athene staan overal kraampjes van de politieke partijen. Het is er niet druk, de verkiezingen veroorzaken maar weinig opwinding. Veel Grieken zijn vermoeid, na al die jaren van tegenwind. Ook de grimmigheid van de crisis is verdwenen. Na 2009, toen de economie instortte, was het Syntagma-plein in Athene vaak het toneel van hevige rellen. De stigmata van die tijd zijn nog altijd zichtbaar. Om de hoek bij Syntagma staat het zwartgeblakerde karkas van een bioscoop en een bank. In mei 2010 gooiden extreemlinkse betogers hier een molotovcocktail naar binnen, waardoor drie mensen om het leven kwamen, onder wie een zwangere vrouw. “Dat was zo’n intense tijd, zo politiek, zo giftig”, zegt Eleni Varvitsioti van de Financial Times. “Griekenland is toch vooruitgegaan, al blijkt dat momenteel nog vooral uit macro-economische cijfers.”